१६१९दप

18^1^*^0एण९*^ २700 प्न्य 0 18१1१491 ४॥ © एए ^

र्ण.

20. 0४ वि. 4. 7. 649 490ा इडा

),/1 1.8: 1. 81... | 9. 7१. ९. विपा निभ, ०26 13०6 96 एध, जभ इभो [8/1 1,8.87 ¦

0०6 # 0४४८ 10 008 00०, छालबडड रथप्ा० १7८ 60» 9 ४.९.9१, १० £ एधि 9 ९४८91788 066 6०७६ ०1 2099९.

हभ ^^ रए ^ 0.५ ^5प ^ वव पणिं 0ण्डषथो (१११

|+ 1.11, -\ 2094119४ ९10९8 290

(1) 1, ह18, ]अक्ाढः वरिभषि, 8४६9179 22०40, हा प्रा-11900 (2 0०9 809. चि० 1108, क्वण ©, रब 221601.

निष र्द ऋ10 06 एतत] ^ 98318766 0 0०५६. 19618, नाभाग णक 68०९८ एिरर्नफलणिा, तिल एन,

गिं शित्त 1920

8. 13400 (एज ९०४. 8न्)

४० 7-138्वि ; 81211-0015.9 (8०) - कणि =: 81217009

कनि @6 5 १21 > लि 10096 ^ स्र नभा |

भीमरौलानलिवयुरदेव मिभ प्रणीता

ईशानशिवगरुदेवपद्धतिः

त्तौ भावं

भहामहोपाभ्यायेन

व. गणपति शाल्न्रिणां

भूमिका निशक : डा० एन० पीर उन्नी भष्यक्षः संस्कृत विभागः केरल विश्वविच्चालयः

120 5€्6 18 जिपणत [त 018 200४, 9016236 लप ४०८ 6०क ‰.9.९. १० {17€ एणी नात)9186 १९८ ° 60४ 9 2२०५१४६९.

भारतीय विद्या प्रकाशनं दिल्ली (भारत) वाराणसी

ब्रकाशक : नारीव विला अण

(1) 1 भूर वी° जवाहरननर, वैन्नोरोह, विश्ली-७ (2) शो० का० ११०८, कवौीढी गणी, वारान!

(#,. @./ 72. 2... 8 ए... ३: . 5. 7१ भीणिभा पणव) देकक०ण् एिकन्न्णगनण, पवि कि.

<>

8 कः ] ($ ^, 4 ` 555

#

| |

.3

अजन भुरण १९२५

रथम भाग = 188. : 81-217-0015-9 शेट = 8. : 81-217-0019-1

२० १३४-०० (यार मागमे)

5। 12. } 0423

जक : | चैन अमर त्रिवि एवेन्ती दिस्ी

बृहम्‌. विक्थाः. | भन्त्रोडाराधिकारः | दषासुद्राधिकारः ` १० | पञ्च सुराः १८ | चतुरधरसाधनम्‌ 2० ईण्डाधिकारः | २३ | अद्रकाधिकारः २४ | सवैतोभद्राथिकारः २५ | पावैतीकान्तप्रासादाधिकारः २७ | कतालिङ्गोदडवाधिकारः २८ स्वस्तिक।अ्जह्धयाधिकारः + | स्वस्तिकसवेताभव्राणि ३३ | चकरान्जाधिकारः ३४ | दरमेदकक्षणम्‌ ३५ | बुक्डुशाधिकारः ३६ भरणिविधिः १७ | इध्मावर्हिंषां विधिः ३९ | आडुतिप्रमाणम्‌

` ®> | पात्रमानम्‌ ४२ | पात्रादिद्रभ्यश्युद्धिः ४४ | अदुकुरापंणविधि ४६ | साधकाचायंङक्षणम्‌ ४८ | सूर्यपूजामूतंयः आवरणमुश्यंधिकारः ५० | सूर्य पूजाधिकारः

५२ | एकावरणाचैनाधिकारः „, | पञ्चावरणपूजाविधिः ,, | भग्निरार्यैबिधिः ` ५४ | सामान्य क्रियाकारः ५५ | समयदीक्षाधिकारः , „, | बडध्वनिणयाधिकारः ५७ | निबोणदीक्षाधिकारः ५६ | सा्कदीक्षाभिकारः ६१ भवेमहाभिर्काधिकारः

६५ ७द्‌

4

. $ ५७७

८२ 9१ ८३ +, १) ८६

(,

39 ९१ ९५

१०१

१.११

१९१

१२५ 1;

३७

१७४४. १४९ १७१. १८७ १९१

विषयाः

भाषा्यैककामस्यानुकश्पः प्रायश्रिसाधिकारः पविश्रारोपणाधिकारः वसन्तपूजाधिकारः दूमनकपवाधिकारः भूरुक्षणाधिकारः दाद्कुष्ढायाधिकारः भङ्गखादिविधि पद्विन्यासम्रामणुरादिरक्षणम्‌ देवाकालाधिकारः कथेणाधिकारः

वाल्य छाराधिकारः वास्तू्पद्यधिकारः वास्तुपूजाधिकारः प्रथमेशटकाधिकारः गभ॑न्याक्लाधिकारः नानाविमानटक्षणाधिकारः तत्रादौ विमानविभागः न.शेनकम्‌

प्रलीनकम्‌

स्वस्तिकम्‌

चतुम्‌ सवैतोभद्रम्‌ शस्तिम घयुज्जवलकम्‌ श्रीन्दम्‌

चत्तभव्रम्‌

श्रीकान्तम्‌ श्रीप्रतिष्टिनिम्‌ रिवभद्रम्‌ शिवच्छन्दम्‌

अष्टङ्गम्‌

पद्म।ङृति विष्णुच्छन्दरम्‌

१९६ १९८ २०२

२३२३ २२६ २२१

२३३

२३७ २४१ २४५ २७९ २१५१ २५५४ २५१७ २६

२६५

गिषयाः. सोभवम्‌ केखासण्डछन्दम्‌ सव्रच्छन्दुब्‌ रटितभवम्‌

जासीतरविमानाक्षङाराभिकारः

तत्र मेर्किमानम्‌ मन्दरम्‌ कैलासम्‌ कुम्भविमानम्‌ जयाङ्गम्‌ विज्ञााङ्गम्‌ विमटाङृति हसच्छन्दम्‌ वृषच्छन्दुब्‌ गरुडष्ठन्दुम्‌ पाङ्गम्‌ पश्चभद्रम्‌ केलासकान्तम्‌ रद्रकान्तम्‌ योगभव्रम्‌ भोगिच्छन्दम्‌ सुदरौनम्‌ ग्कन्द्क¡रतम्‌ विन्ध्यच्छन्दुम्‌ मेरुकटम्‌ चिश्रदूटम्‌ श्रीमण्डनम्‌ साञुख्यम्‌ जयमङ्गलम्‌ नीटपवंतम्‌ निषधः मङ्गलम्‌ विजयम्‌ लकितकान्तम्‌

२७६

/ | 2 /

9 २७८

२७९

विषया, करप श्रीकिदालूम्‌

ब्रद्यणयिम नाधिकारः

तश्र समोमच्डन्द्म्‌ नाणण्छन्दुम्‌ कड्यावर्तम्‌ द्विकटकम्‌ भवधेनम्‌ कच्गूहम्‌ भ्क्षागूहम्‌ कतुव्धनम्‌ बृ्गृहम्‌ भावुकान्तब्‌ अष्यन्तकान्तम चन्द्रकान्तम्‌

क्षात्रयविमल्ना भिकारः

तत्र चतुस्फुटम्‌ मन्त्रपूतय्‌ वन्यश्‌ माहिषम्‌ तन्प्रीकान्तम्‌ बिजयाङ्गम्‌ विक्ारखमयरम्‌ गणिका शःछम्‌ कणैभद्रकम्‌ कणेदारुम्‌ पद्मवस्षन्तकम्‌ इन्द्रकान्तम्‌ मोगकन्तम्‌

ष्ठम्‌: | विषयाः २८३ | खतैलाकितम्‌

[/ +,

११,

११

, किशाकम्‌ ¦ उत्पर्पत्रम्‌

२९४. | महाराजण्छन्दुम

[,

२८५५

ञुण्डध्रासादम्‌

तख्विभागाषिकारः तन्र जातिविमानाधिखारः

छन्द विमानाीधिक।रः विकनल्पवमानानि आभासविमानानि घ्ुठविमानाधिकारः तरविभाने प्रकारान्तरम्‌ उपर्पाठाव 4;

श्रीः

दैरानरिवयस्देवपदतिः

श्रीमदीशानशिवगुरुदेवमिश्रविरचिता (दयः क्रियापादः ।) अथ प्रथमः पटः

प्रणम्यादौ शिवं शक्तिं सादेशं गणेश्वरम्‌ शुद्धविध्ां तथा बाणी मुख्यं घम प्रचक्ष्महे सामान्यमनतरपादाभ्यां पूवर्भे खड दताः षमोथैकाम्याः सामान्याः शिष्टं व्यावण्येतेऽधुना मुख्यधर्मचिदाभोति दष्टादष्टफलोदयात्‌। भोगान्‌ मोक्षं तद्धमोविषयः परमेश्वरः भथातो धममित्यादिसूत्राद्‌ वैशेषिकादतः धर्मप्रयोजनं मोक्षः पोक्तश्चाभ्युदयो महान्‌ धमां बहुविधाः स्याताप्तत्तदागमचोदिताः नहि ते भुख्यधभीः स्यु्ुख्यधमौः रिबोदिताः मायाबिकारहीनेन विदयुद्धेनामलात्मना सर्वकत्रौ शिवेनोक्तं रां युस्य हि सर्वथा सः हि मायादिभूम्यन्तविश्वकार्यत्य कारणम्‌ | शिवः कतौ विकता प्रमाणत्रयगोचरः भगत्‌ सावयवं चेतद्‌ ञुद्धिमत्कतकं स्मृतम्‌ | कोयैत्वाद्‌ यद्यदेव स्याद्‌ यथा षटपटादिकम्‌ तथाचोक्तमिदं तस्मादुक्साध्यं संशयः भक्स्येकः शिवः कतां परेभ्यो विलक्षणः धोगिषत्यक्षतः सिद्धशानुमानागमैरपि सर्वेभ्यो क्परेभ्योऽस्य वेरक्षण्यं कथं भवेत्‌ १०

&.7, ¶. 770. 600; 28-10-21. 9

हंशानक्िवगरदरेवपद्धत) (क्वा विलक्षणः शिबोऽन्येभ्यस्त्रनादिरमरो ग्रतः सर्वेषां समरत्वाच यद्‌ यत्‌ स्यानिमेल स्वतः ११ तत्तद्िरक्षणं तेभ्यः स्वर्णं ताम्रादिका्था तथाचोक्तं प्रसिद्धं स्यादत्रोक्तं किरणेऽपि १९॥ अनादिमलसम्बन्धान्मक्िनित्वमणो सितम्‌ \ अनादिमरमुक्तत्वानिमेरत्वं खितं शिवे १६

इति रामकण्ठोऽप्याह -

"यश्चासौ सवैन्ञः सवेकतो शुद्धः शिवः, तथा किधिज्ोऽद्शुद्ध मात्मा तयोः शिवात्मनोः सम्ब(न्धी ये! न्धिनी) तु श्ुद्धाश्चदधे निमेरमर्युक्ते स्वरूपे इति भरीमलम्बितेऽपि -

इति इति

८“एकः शिवः पुमानासीदपरेभ्यो विलक्षणः

(तस्माद्नादिमलिनास्बासमानो द्णवः स्मृताः 1”?

अनादिनिर्मलः द्ुद्ध एक एव महेश्वरः |

निभलः चिव एकश्वेत्‌ सर्वभ्योऽपि विलक्षणः १४ निमैलाः श्िवधामानः सन्ति विदेश्वराः कथम्‌ कृथ्यते मलमोक्षोऽपि त्वयेव शिवर्दीक्षया ।॥ १५ दीक्षितानां शिवस्वं सिद्धं शैवागमे यदा एतेऽप्यपर एवास्माच्छिवात्मानः शिवाद्‌ यतः १६॥ तस्मादयुक्तं सर्वभ्यो वेलक्षण्यं शिवस्य हि

भत्र निवाणदीक्षयाः पूवै ते मदिना यतः १७॥ दौक्षोत्तरं मरुता शिवत्वग्यक्तिरेव | शछिवानुग्रहतस्त्वेषां शिवत्वं द्ादिमत्‌ स्मृतम्‌ १८॥ शिबस्त्वनादिसिद्धेन शिवत्वेनापरानणून्‌ | जनुगरहन्‌ स्वतन्त्रश्च स्यात्‌ तेभ्योऽपि विलक्षणः ६२ भत्र जरय्यन्तिदन्तीन्द्रा वदन्त्द्वेतमासनाम्‌ ब्रहकमेवाद्वितीयं यथातमानोऽपरे कथम्‌ २.०

लिवसजावाभिकारः] उत्तरार्धे प्रथमः पटलः

वैरक्षण्यं कुतोऽस्य स्याद्‌ भे(दो) यत्र सिध्यति

न्‌ चेद्भामः कुतः सीमा कस्यानुप्राहकः शिवः २१ इत्यादि हुबतमेषां स्यात्‌ प्रमाणं यदा तदा

द्वितापत्तिः स्मृता नो बेदप्रमाणं हि तद्‌ भवेत्‌ २२ त्र तद्भचनस्तेषप्रुतरोत्तरमुत्तरम्‌

वतं द्ैतप्रसिद्धं स्यादद्धैतेन समासतः २३ ब्राह्मणायेषु सत्स्वेव भवन्त्यत्राक्षणादयः

तन्मतप्रतिकूकं स्यात्‌ बन्धमोक्षपरिमरहः २४ एकमेव यदा सरव ब्रह्म बद्धान सन्तिहि।

सर्वेऽपि मुक्ता एवातः किं फलं श्रवणादिभिः २५॥ गुखूपसदनं व्यथै नमस्कामेः पथक्‌ कुतः ातृेयबिभागोऽपि ज्ञानं स्याज्निरथेकम्‌ २६ इत्यदिभदस्वीकारो वेदन्तेष्वपि इइयते

यस्माद्‌ द्वैते भसिद्धं हि गुणित्वमपि चात्मनः २७॥ किमत्र बहुनोक्तेन तस्याविधाथवा तमः

माया षा त्याञ्यमस्त्येव पुमुक्षोमोचकेतरत्‌ २८॥ ब्र्षविदापोति परमित्यत्र श्रुतिददचैनात्‌ नापोरयत्रहमविद्‌ यस्माद्‌ मेदः सिद्धः प्रमाणवान्‌ २९ ैतोरभावावैकास्ये तद्वच्छरन्यास्मवादिनः

बद्धा बुद्धिभमादन्र अमन्तोऽपि निराकृताः ३० कमै बुद्धिमता यस्मात्‌ कृतं कायेफलपदम्‌

ज्ञान जादैवुकं तस्मात्‌ क्रियातः फक्वादिनाभ्‌ ३१ कमे तत्‌ क्षणिकं वा स्यात्‌ परतन्तरमचेतनम्‌

तादक्‌ कलतिश्ये स्याद्‌ बुद्धिमत्कारणं विना ३९ तेषामचेततैमन्तैः कर्मणा तादृशेन

नून क्रियाफटावापेः कतो जेयः सुधीः शिवः १३ शुणप्रहृतिरभ्यक्तं विश्वोपादानमित्यपि

शृषिण्डबद्‌ षटोत्पतेः स्वतो नाकं हि करणम्‌ ३४

ईंशानशिवगुदेवपडधतौ [चि्वपिदः

अजो छेको जुषमाणो ऽनुशेतेत्यादिनापि तस्य भ्रकृतिरीनस्य यः परः महेश्वरः ३५ इस्यादिवाक्यतः साङ्खयैरप्यन्वेष्यो महेश्वरः अचेतनत्वाद्‌ भूतानां देहेन्द्रियगणस्य १६ त्यक्तगर्वस्तु चावोकेरभ्युपेया शनास्मता मूतेन्दियाणि सन्त्येव गृतदेहेऽप्यतोऽपरः १७ अन्वेषणीय जात्मा स्यादस्वातन्भ्यं तथात्मनः अदृष्टस्य सद्धावो प्रहादित्यादिदरीनात्‌ ३८ . तत्कारणं सधीरस्तीव्येषणीयो महेश्वरः देहप्रमाणमात्मानं नियानित्यविशेषणात्‌ ३९ ` रुवतां जेनसाधूनां महर्षिस्तादगेव हि अर्दिसादितपोयोगादहन्त्वं तस्य तन्मते ४० सिद्धमित्यादिमान्‌ सोऽपि तपसा परवान्‌ यत; तत्तपःफकदातान्यस्सेरुत्व॒ज्येह मत्सरम्‌ ४१ स्वतन्त्रोऽनादिमान्‌ कताध्येषणीयो महेश्वरः 1 इत्यादिवादपिद्यनैरीश्वरेतरवादिमिः ४२ ्षिप्तस्वपक्षविक्षेपैरेष्टम्यःश्रेयसे शिवः

शिवसद्धावाधिकोरः। शिवः स्वघुखोद्धतैरागमैस्तु परापरैः ४१ अनुशरहाति हि जगद्‌ भोगमोक्षपरसिद्धये

अत्र स्वायम्भुवे -

इति

“अथात्ममलसन्तानपञ्चुत्वविनिशृत्तये

व्यक्तये शिवत्वस्य शिवाज्ज्ानं प्रतते तदेकमप्यनेकत्वाच्छिववक्राभ्बुजोद्धवम्‌ परापरविमेदेन गच्छत्यर्थप्रतिश्रयात्‌ ॥'*

परै; रैवादिभिर्दिन्यैरागमैः पाशमोचकैः ४४.॥

विशिष्टमोगविभवशिवत्वशरदाभिभिः जपरैरापि बेदायैराममेः स्वघुखेद्तेः ४५ स्वगौदिफलसि््ये पशुज्ञानप्रफारकै; “अत्र प्रेण कामिकाविना शिवज्ञानमेदेनापरेण वेदादिना पञ्चा नभेवेने,ति. सथोज्योतिः | तृतर पूरब तु शेवाख्यं तन्त शिवयुलोद्रतम्‌ ४६

श्ुद्धश्चैवमिति ख्यातं शुद्धतत्वसमाशयात्‌ . निष्को हि शिवो वक्ति कथ वाक्यादिरक्षणान्‌ ४७

सआगमानिति चोऽस्मिन्‌ दष्टं शन्दरक्षणम्‌ निष्कङो देष मन्त्रात्मा विधादेहं समास्थितः. ४८ विसृजत्यागमान्‌ चष्ट स्ववक्रेणात्मगोचरान्‌ ` भत्र किरणे -- ` | “पुंसामनुग्रहा तु परोऽप्यपरतां गतः कृत्वा मन्त्रात्मकं देहं वकि तन्त्राण्यनेकधा ॥"१

हैवागमस्य मेदाः स्युः प्रथमे कामिकादयः -४९ ततश्चाष्टादशविधा भेदाः स्युर्विजयादयः छत्र स्वायम्भुवे -

एकमेव शिवज्ञानं विभिन्नं दशधा पनः तथाष्टादशधा भयो भेदान्तरबिसर्पितम्‌ "”

हति तथथा -

“कामिकं योगजाचिन्त्यकारणान्यजितं तथा दीं सूक्ष्मं सदज्ञं चाप्यंशुमान्‌ घुप्रमेदकम्‌ शिवभेदसमाख्यानि तन्त्राण्येवे दश्च क्रमात्‌ - विजयं चैव भिःशवासं प्रोदरीते पारमेश्वरम्‌ भामेयं सुखविम्बं स्वायम्भुवमतः परम्‌

दे" श, पाडः, |

दषानशिवगुरुवेषपद्धतो [कियापाबुः रोरेवं माकुटं चैव किरण कम्बितं तथा चन्दरज्ञानं वीरभद्रं सिद्ध सान्तानिकं ततः शर्ोद्धातं विमं वातूकं चेत्यनुकमात्‌ इत्रभदोद्धवान्येव तन्त्राण्यष्टादशव हि एषां मेदापभेदाश्चं तत्ततपकरणान्यपि इुबहनीत्यतोऽस्माभिर्नर्दिह्यन्ते नामभिः उपभेदेन मेदानामस्य संख्या बिच्ते भेदान्तराणि सर्वाणि महान्ति महान्त्यपि,

इति स्वायम्भुवे -

“पुनः स्वेच्छावतारेषु तन्त्रं पाश्युपतं तथा वाक्रुरं सोमतन्त्रं जगाद परमेश्वरः तत्र चैवं हि मुख्यं स्याद्‌ यदादौ शिवमादितम्‌ | एमि; हैवादिमिस्तन्तरैश्वुर्मेदविरक्षितैः दीक्षादिसत्कियाचयां्ञानयोगभेहेश्वरः दुःखपडकाद्‌ मवाम्भोषेस्तारयत्यभकानणून्‌ अपरागममेदोऽपि प्रथमो वशधा स्मृतः ऋग्वेदोऽथ यजुर्वेदः साम चाथवे एव शिक्षा कषपो निरुक्तं च्छन्दो ज्योतिषमेव ततो व्बाकरणं चेव वेदानामित्यतो दश्च मीमांसा न्यायक्चाक्षं पुराणं स्मृतिरेव चतुर्दा हि विधास्ताः सवौस्तवेवं चतुदश एतासामपि विद्यां वेदादीनां पथक्‌ एथर्‌ क्षालाश्च संहिताभदाः साल्लभेदाश्च मैकषा संश्यातुं प्रायकशषोऽशक्याः शिवेच्छातः पवर्तिताः तदेकथर्थयात्‌ साध्येरभिष्टोमादिक्ममिः निलयनिमितिकेः काम्यैरिषटपूर्तश्च नैकधा स्वगोदिपाश्चवान्‌ भोगानि चायुत्र चाप्नुयात्‌

क्षपाः १, “स' क, पाठः

आगेमपरासाण्यस्थापलाणिकारः] उत्तरां प्रथमः पटलः

अपिच,

अत्र केचित्तु बेदानासुद्धवं शिवबक्रतः भज्ञानान्न सहन्ते यत्‌ तत्त वेदहिताबहम्‌ पदवाक्यायेसन्दभेगमा शब्दमयी श्रुतिः बुद्धिमस्पुरुषोदीणां नान्यथैवं प्रदृश्यते

तत्र ्याप्तपरणीतत्वं शिष्टस्वीकरनिश्ितम्‌ अनाप्तकतैकत्वे श्रुतेः श्रूयते कचित्‌ तस्मादत्यन्तमापेन शिवेन श्रुतयोऽखिजः प्रणीताः सवेति प्रमाणं जायते सताम्‌

इह वेदषडङ्गानां रिक्षा्दानां जगश्रये

सिद्धं हि पौरुषेयत्वं सूत्राणां तन्मतेऽपि ५० जङ्गाज्गिमावसम्बन्धो ध्ेकजातिशरीर्वान्‌ भबङाबालगोपरिरपि रोके सुसम्मतः ५१

गजाङ्ञेजः सिष्येज्ञाजाङगेवौ गजो भवेत्‌ त्तदज्गा्निभावाः स्पुरेवं स्व॑त्र नान्यथा ५२ बेदाः प्रमाणमीरेन स्वापन सुषियोदिताः। स्वाघप्रणीताङ्गवस्वात्‌ तादृक्‌ सूत्रादिमत्तया ५१ यो यो बुद्धिमदापोकतैः स्वाजयुक्तोऽत्र ददयते

आयुरवैदादयो यद्वदुक्तसाष्यं तथा ततः ५४

अपि चात्र स्शृतेः --

इति।

“अङ्गानि वेदेश्वत्वारो मीमांसा न्यायविश्षरः |

पुराणं धरमश्चाज्ञं विधा श्ेताशतुदंर "”

न्यायविस्तरमीर्मासापुराणस्प्रतयः समम्‌ | पटिता बेदसाधरम्यात्‌ सपक्षत्वेन वैदिकैः

मन्वादिमि्तु निपुणयेद॒तिर्बदवितमैः

सिद्धास्मा्ा्ठयोगीन्द्रुद्धिमत्कवता श्रतेः अनर बेदः स्वयं प्राह धिदक्षोरादिपूहषात्‌

अन्मैवाखिल्वेदानां विश्यषटं तथोच्यते

दंश्ानक्षिवगुख्येवपडतौ ` , [किवापादः

“तस्माधज्ञात्‌ सवेहुतः ऋचः सामानि जङ्किरे।

इति

छन्दांसि जज्ञिरे तस्माद्‌ यजुस्तस्मादजायत?”

अस्मिल्े पुराणेषु ब्राक्षकूमाविकेष्वपि वेष्णवादिषु वाक्यानि सन्ति सष्टौ प्रजापतेः ५५

“गायन्रं ऋचं चैव त्रिवृत्‌ स्तोमं रथन्तरम्‌

इति

भभिष्टोमं यज्ञानां निमे प्रथमान्पुखात्‌ यजि तरेष्टुभे छन्दस्तोमं पश्च तथा बृहत्साम तथोक्थ्यं वक्षिणादसृजन्युखात्‌ सामानि जागतं छन्दस्तोमं सप्तवज्ञं तथा वैरूपमतिरात्रं पाश्चिमादसृजन्पुखात्‌ एकर्विहमथवाणमपोयौमाणमेव

आनुष्ुभं सवैराजमु्तरादमृजन्पुखात्‌,

यश्चतुदेशविद्यासु वेदाद्यास्वेकपाठतः | अङ्गक्कृत हि प्रामाण्यं पुराणानां व॒ वैदिकः ५६ पिः पुराणवाक्येस्तवनुमेया्ब्रहिता

याजुषी शरुतिरप्यस्ति ऋचां भाचीति पूर्विका ५५

पर्वादिवक्रजातत्वात्‌ तचदिङ्नियमश्रतिः

हर्यते खद्ध वेदानां नो चेदिद्नियमः कृतः ५८ तत्वैः ककादिष्थ्व्यन्तः शरीरं ब्रह्मणोऽप्यमूत्‌ तत्वानां कारणं माया मायायाश्च महेश्वरः ५९

मायां तु प्रकृतिं विचयान्माभेनं तु महेश्वरम्‌

इत्यादिवचनात्‌ कतौ ब्रह्मणोऽपि महेश्वरः ६०

तथथा ~~

हत |

सिद्धः स्कन्दपुराणेऽपि इयते देवरुस्तवे

“रह्मा भूत्वा जगत्‌ स्वे सदेवासुरमानुषम्‌ यत्‌ सूजत्यम्बुमध्यस्थं तस्य ब्रह्मात्मने नमः ॥*

१, बः ख. गाड

ावनत्रानास्वस्थापनानिकारः] उतरा पथमः वरः एतस्मादपि वेदानां षक्ता यो महेश्वरः ६१ तथाब न्यये- | “'दुस्य पुरषः कता नहि यादश्चतादशषः 1 किन्तु ब्रैरोक्यनिमोणनिपणः परश्वरः ॥' इति।

यदयेवमागमानां हि जन्म सिद्धं भदेश्वरात्‌ भाविमत्वादनित्यत्वं श्तेः स्याद्विति केचन ६२॥ `. वदन्ति चेत्र तत्‌ साधु यतोऽनदिभदेश्वरः। नित्यशुद्धोऽमलो षीमान्‌ मन्त्रविधातनुः स्वयम्‌ ६३ यास्य वि्यातनुः सापि क्वनादिशनपायिनी तथाच शतिः - धया ते रद्रशिवातनूरषोरापापकाश्िनी तया नस्तनुवा शन्तमया गिरिता इति। | | तस्मादभिन्ना तत्स्था कवः काष्टा ककादिवत्‌ ६४ तस्येवेच्छाकरियाज्ञानशक्युर्कषौपकर्षतः | बिम्बादिषरिणामेन सूष्ष्मान्तवेणेसष्दात्‌ ६५ वैखयौदिपदैन्धकिं प्राप्येषा शिववक्रतः तद्रता बाग्‌ विनि्याति शश्वद्‌ वेदागमास्मिका ६६ सा बागुत्पस्तिर त्रापि परतः किश्चदुच्यते | तां वाचमुप्जी वन्ति विश्वे विशवश्वरोदेतार्‌ ६७ तिशृद्च्विवजत्यनां पुनग्रेसति संहतौ स्ट करोति कारण्यात्‌ पुंसां भुक्त्ये मुक्तये ६८ खिन्नानामिह संसारे विश्रमार्थं संहृतिम्‌ अनादिः रिवो युख्यो यथान्येभ्यो विलक्षणः ६९ तथा तद्वदनोदीणी बाचोऽन्याभ्यो विलक्षणाः लिवागमाश्च वेदाश्च नित्या एव प्रमाणतः ७०

9. ° ककि 6 छ, उह्धिः, ३, “ख, क, पटः, ¢

8 दंसानकिवगुख्वेषवसतो [ किवार, नित्याः शिवागमा वेदैः शिविनादाबभेदतः। नित्यस्थितास्त्वभिन्यक्तास्तस्मिस्तेऽनादो अतः ७१ यद्‌ यज्नित्ये स्थितं शश्वदभिग्यक्तं तन्मुखात्‌ नित्यमेव यथा कालकराकाष्टादिनादयः ७२॥ तथाच प्रकृतं तस्मादुक्तसाध्यं संशयः

दिकिधागमानामीग्वरप्रणीततया भामाण्यस्थापनाधिकारः सिसचुविसुरविश्वमागमांश्च महेश्वरः ७६ स्वशक्तिन्यक्तिमादगरे पृणचन्द्ः स्वभामिव

शत्र 'भविदचिदनु्रहदेतोरस्य सिखक्षोये उन्मेषः | तच्छक्तितत््वममिदि तमविमागाषनमस्यैव ॥' ईति तत्वपकशि - “शिवाव्मिन्ना सा शक्तिर्नित्या बङ्वती ध्रुवा एकाप्यनेककायोणां व्यक्तये बहुधोदिता ॥? इति रल्नत्रयेऽपि ~ ““हृच्छाकायैमनिच्छापि कुर्वणिच्छा निगद्यते ज्ञानमह्ेयङ्पापि क्रियामध्यक्रिया सती ?” इति

तस्मादिच्छाहया शक्तिः क्रियाश्चक्तेश्य सा भवेत्‌ ७४ ज्ञानश्ाक्तिश्च विज्ञेया तत्तत्कायंप्रवतेनात्‌ इच्छया परितो दीशः क्रियया कुरुतेऽखिलम्‌ ७५ ज्ञानशक्त्या विजानाति सा कुण्डकिनी मता| साभ्याज्ज्ञानक्रियाशक्त्योः प्रसरो यः शिवात्मकः ७६ सदारिवाख्यं तत्‌ तच्वं वियदेहं शिबात्मकम्‌

तः:1& पं तु परतः पूजाविषय उच्यते ७७

दर्वभावृकाणिकारः) त्रो प्रथमः परः ११ ्ञानशक्तियैद्‌। स्वल्पा करियाशक्तिस्तथाधिका तत्रश्वराख्यं तत्त्वं स्यात्‌ सवैकैत्यवभवभ्‌ ७८ निमित्तकारणं दष्टरीश्वराख्यं करियाधिकम्‌ यथा घटीघटादीनां कुलारः संप्रबतेकः ७९ क्रियाशक्तियेदा स्वल्पा ज्ञानरक्तिस्तथाधिका शदधविथाख्यतत्वं तञ्जानरूपपरकाराकम्‌ ८०

यथा तत्त्वप्रकाशचे -- `

““्यगमवति कतृशक्तिज्ञानार्योदरेकमरनुते यत्र | तत्तत्त्वं विधाख्यं भरकाश्चकं ब्ानरूपत्वात्‌ ॥११

हति बिन्दुनादौ यदा जिग्य सदाशिवसमाशयौ तत्र विथेश्वरा जाताः श्रीकण्ठानन्तपूवेकाः ८१ यत्र विधाहृयं तत्त्वं बिन्दुनादरिवाश्रयम्‌ तत्र विघाश्च मन्त्राश्च स्फुरन्त्यन्धो तरङ्गवत्‌ ८२

भत्र तत्त्वप्रकाशे -

५जआधाननुगृद्य शिवो वियेश्त्वे नियोजयत्यष्टो मन्तंश्च करोत्यपरांस्ते चोक्ताः कोटयः सप्त ॥" इति रलत्रवेऽपि- ५^त॒न्न विदाशरुजः पूरवे मन्त्रा विद्याश्च नामतः विधेश्वरनियोज्यास्ते संख्याताः सप्तकोटयः "

इति 1 इत्थं शिवादिविद्यान्तं शुदधतत््वानि पश्च हि, येषां ्यतिकराद्‌ विथेश्चरविधादिसम्भवः॥ ८३ विधाविधेश्यमन्तराणां सामथ्यादीश्वरेच्छया भ्चद्धतत्तवं मायाख्यमिन्द्रजाकवदु हम ८४

ईंसागकिवगुरदेषपद्धलौ [किकः | तत्र मायात्वमिन््जाल्बीजम्‌। तदभिज्ञो भगवान्‌ मायाकन्दली- कन्दः शिवो मरविदारणेन स्वयमभिन्यनक्ति सा हि स्वयं नं स्ती। यदि सती भवेद्‌ मिव स्यादिति षटुत्रिशसत्वसिद्धो तथाहि- "मायाविना मायाति बिना मावी श्षरीरवान्‌ इष्टोऽस्मिनिन्द्रजाखदौ यथा लोके प्रयोजकम्‌ ८५ तथा कलादितत्वानां मायोपादानमिष्यते ` अचेतनं चेतनवत्‌ प्रतिमाति विचित्रकम्‌ ८६ असत्‌ स्वतः सदाभासमिन्द्रजालं यथा तथा ` तां मायां शक्तिमिः स्वामिर्विक्षोम्य परमेश्वरः ८७ स्वकमौसुगुणं खष्टिं करोति करुणानिधिः + तस्यां कारुकलादीनि पञ्च तत्वान्यनुकमात्‌ ८८ प्मवन्त्यषिद्ु दानि अथा कतत्वपरकाश्के ““पुसोकमेकाय माडातस्कवश्चकं अवति 1 कालो नियतिश्च कल कशुद्धविथा रामश \॥|! इति | तत्र काराहये तत्त्वं तरिविधं मूतपूवंकम्‌ ८९ घतमानं मविष्यच्च जा्रत्‌ कृडति स्ुटम्‌ ! तथा नियतितत्त्वं जोति नियमनास्मकम्‌ ९० जातं तथा कलातत््वमणूनां मल्मेकतः करयित्वा व्यज्ञयति कतृशि यततः कला ९१ “मलं नृणामेकतस्तु कलयित्वा व्यज्ञयति कतृंरकिमि^ ति तस्वम- कारो करोड कितसामय्यंकतुशक्तेः प्रवर्तिका अशुदधविधा घा पुंसां विषयाणां प्रदर्शिनी ९९ ५धुसो विषयपदशनाथैमयो विधातत्तं सूते भकाश्कमि!ति तत्व- प्रकाशो | | विधात रागतत्त्वाषवं जतमरबेवु पूहबः। अवरवत्यमिष्यज्ञाद्‌ विषवेष्यमिरजजकम्‌ ९१

कत्वभातुक्राकिकारः] उत्तरा प्रथमः प्दोः तच्वैरोभर्निबद्धो क्तं पुरुषस स्यात्‌ कतृशक्तशुपद्ितम्‌ ९९ “वत्तैरभिः करितो मोषृत्वदरपरं कदा पद्चुरनीतः परुषाया तद्यायं लते तत्त्वेषु मणनां ॥' `

ुरकादस्य मोगा तत्तवं अहृतिसेङितम्‌ ऋतं त्रगुणसाम्येन ठदेवाव्बक्तमिष्यते ९५ बुदधधादितत्त्वबिकतेः परहृतित्कत्‌ तथा स्मृत | गुणसाम्यात्‌ तदन्यक्छडुणमन्य्सं ङितम्‌ ९६ गोद्धव्यरक्षणा से भृतिः शकिशृहिता बुद्धित्वं मबेद्‌ > कं साततिकं गुंणमाभिता ९७ पैव बुद्धिमान्‌ नाम त्लं सांस्यैर्निगचते अव्यक्तमेव तु भ्यक्तसक्त्वराजसतामतैः ९८ स्यादहड्ारतत्त्वं तन्मोदाहम्मानलक्षणम्‌ सोऽडारािभेदः स्वात्‌ एथक्‌ सस्त्वादिभेददमन्‌ ९९ सास्विकस्तजसो नाम वैकारी राजघः स्मृतः मूतादिस्तामसस्तेऽपि एथक्‌ तत््वान्यवामृजद्‌ १०० नतेजसतस्तत्र मनो वेकारिकतो भवन्ति चाक्चाभि मूतावेस्तन्मान्राण्येषां सर्गोऽयमेतसमात्‌ ॥» हति क्वपकासे . इच्छारूपं मनस्तत्त्वं ससडल्यविकल्यकम्‌ तैजसदेव सज्ञातं अड तच निरन्वयम्‌ १०१ वैकारिका्त्‌ तु आतानि शरोत्रं त्वक्वक्षुषी तथा जिह प्राणं पम्बैव तानि बुद्रीन््रिवाणि हि १०२॥ तथा वाक्‌ पादपाणी पायूपम्बन्दरिये भपि चैकारिकास्यदेव स्युः पश्च कर्मन्वियोग्यपि १०६

| दंलाव्िवगुख्देवपरडता (. शब्दः स्यदो रूपं रसो गन्धश्च पञ्चमः | तन्मात्राण्येव विषया मृतादेरमवन्‌ कमात्‌ १०४ तन्मात्रेभ्यस्तु जातानि खानिराम्न्यब्धरोः कमात्‌ गुणोत्तराणि तान्याहुः पञ्च भूतानि सूरयः १०५॥ ओत्रादिपशचेन्दरियाणि शब्दादीनामनुक्रमात्‌

भारतेन तन्मात्रव्यज्ञकानि भवन्ति हि १०६॥ उक्तिर्गतिहपादानं सगश्चानन्द्‌ एव |

कर्मेन्द्रियाणां कमाणि नियतानि पएरथक्‌ परथद्‌ १०७ परस्परानुप्रविष्ेमहामूतैश्चतुर्विपैः

ग्याप्ताारौजंगत्‌ कार्यं॑ददयं निष्याधतेऽसिलम्‌ १०८ मत्र सांरूयादयो ब्रूयुः पञ्चविंशतिसङ्खथया

तत्त्वानि वा चतुर्विशन्नास्ति तत्तमतः परम्‌॥ १०९ एतावता जगस्िद्धेः कस्मात्‌ तच््वन्तराभ्रयः। `

इत्यादिकः प्रजापोऽयं तेषामर्थं साधयेत्‌ ११० कथमित्यत्र तद्‌ बरमस्त्वैरन्यैः प्रयोजनम्‌

मूतेन्दियतन्मत्ै्नवान्तःकरणेः पुमान्‌ र्यते विषयार्थेषु रागत्वं हि रज्ञकम्‌

रागकामाषित्यन्थान्तरम्‌ | ५रागाद्धि कामयत्यथौ (१) प्रवृत्तिः कामतो भवेत्‌

तस्माद्‌ रागव तत्रमस्तीत्येवावगम्यताम्‌ तद्वद्‌ रागादि मूम्यन्ततत्वानां विषयादिषु ` परोपलम्भशक्तेयेनाभिव्यज्ञकता भवेत्‌ (१) परोपकम्भश्चक्तेयेद्‌ व्यज्ञकं तत्‌ प्रचक्षते बिधातत्तं हि रूपाविबोधे नेत्राके यथा

इति तत्सिद्धौ

| तस्माद्‌ विधाय तत्त्वमस्तीत्येवावधायताम्‌ १११

| छल्वभातेकाषिकारः) . इत्र्थे परथमः पदः १५

हा विद्ादिमूम्यन्ततत्वपच्छादकं मढम्‌ भनाविविशवगं भेत्तुं करातत्तवमृतेऽन्यथा ()॥ ११२ ॥॥ ५अनादिसिद्धमङतिरोदिते पुंसि मगवतः प्रजापतेरस्य गोहपडादु्ि- ; . करण्यान्मायाप्रहृस्युपादानं भलमेदनक्षमं ककातत्वमूत्पथते,? तत्वापीद्धौ | 9 | "तमेव हि कलयेयेत्‌ त्वः कषित्यन्तकैः कचित्‌ दिम्देशद्रब्यजात्यादौ नियमो नैव सिध्यति नियमोऽप्यन्य पएवेषां नियन्त्री नियतियेतः। तस्माणनियतिसेजञ स्यात्‌ तत्त्वमित्यधिगम्यते यजियत्यादिपरष्यन्ततत्वैः कालो सिध्यति हेभ्यो्य एव कालोऽस्तीत्यस्युपेयः परीक्षकैः तथा काठादिभूम्यन्तेः श्वस्वोपादानगेचरैः अनाभयिरशक्यं हि जगत्काथेवतिनम्‌ तस्मात्‌ तदाअयीमूता मायास्स्थवं दुरन्वया विचिर्रचित्रस्पूर्तीनां भितिराश्रयणी यथा इत्थं मायािप्थ्वयन्तैिंयो नातिविग्कणैः ` -अदयुद्धाध्वनि निष्न्ञमिन्द्रजाढोपमं जगत्‌ मीयाका्यनद्रजाङस्य जडत्वात्‌ स्यान्न कतता मित्यादोभिश्रजाढस्य ्ियाकतान्य एव हि तथा मायादिसम्मूतेर्बियात्वादिमाम्छिवः | कतोन्य एव मन्त्रात्मा शब्ददणदिकारणम्‌॥ तस्मिम्डिवादो विघान्ते शद्धाध्वनि घभिमेडे शब्दविद्या; सविदशचा हश्यन्ते व्योमगोचराः `

शिवश्ठकयोः सज्निकषाद्‌ विनदुनादातमकोऽमवत्‌ बन्दचन्दिकयोयंददोह्यदगुणसम्भवः

जायतेऽध्वा थतः शुद्धो वतैते यत्र लीयते न्दुः परनादाख्यो नादबिन्द्रणुकारकम्‌ हति रतनत्रये ५नाद्‌ाल्यं यत्‌ परं ्बाजं सवैमूतष्ववस्थितम्‌ भुक्तिदं परमं दिव्यं सवाषद्धिपरदायकम्‌ सान्तं सवंगतं शल्यं मानत्राादश्कस्थितम्‌ ; स्वा बरह्म समाख्याता दीषां शङ्ञानि षण्ुखे। इति कारोत्तरे | “कथादावमवच्छन्दः कारणादक्षरं ततः सश्रान्मोक्षदं ब्रह्मन्‌ ब्रह्म बहमविदो विदुः ||» इति स्वायम्भुवे रलत्रयेऽपि -- ५स॒ तु शन्दश्चतुषौ वाग्वैखयादिविभेदतः जायत बिन्दुसंक्षोमादनन्त्याथसिद्धये ॥" खत्वारि वाकपिमितापदानि' इति श्रुतिशचं शक्तिनोदो महामाया ब्योमेति चतुर्विषः ` बिन्दुरेवास्य तु पुनश्चतल्लो वृत्तयः स्मृताः ११३ वैखरी मध्यमा चेव, पयन्ती चापि सूक्ष्मया व्युकरमेण भवन्त्येताः कुण्डकिन्यादितः क्रमात्‌ ११४ सुक्ष्भा कुण्डलिनी मध्ये ज्योतिमात्रात्यणीयसी सश्ेत्रविषया तस्मादुद्रच्छन्त्यष्वैगामिनी ११५ स्वयम्प्रकाशा पश्यन्ती सुषुम्नामाशिता भवेत्‌ सेव हत्पङ्कजं पराप्य मध्यमा नादरूपिणी ११६ अन्तःसज्ञल्पमात्रास्यादविमक्तोध्वैगामिनी ` तेवोरःकण्डताद्स्था शिरोघ्राणद्विजोपगा ११७ जिहामूरष्ठनिष्ठच्ूता कृतवणेपरिग्रहा शब्दपपञश्चजननी शेत्रमराह्मा वेखरी ११८ हक,रः साविकारोऽथ रेफेण मयुज्यत ११९ ईंकारमभजत्‌ तस्माद्‌ बिन्दुनादविभूषितय्‌ १२० शछ्षकि्वीजं तु तथोगादखिलोखतिकारणम्‌ १२३१.

वेर्वभातुकाचिकारः] उस्रां प्रथमः पटकः १७ इरत्वा्च हरित्वाञ्च शिवशक्त्योस्तु युक्तयो; १२२ दिज्टोचारितयोः शाब्दं खूपं तद्‌ बीजमीरितम्‌ कारस्तु भवेद्‌ ब्रक्षा हेकारो विष्णुरिष्यते १२३ रेफो शुद्रोऽभिरेव स्याद्‌ बिन्दुरीश्वर उच्यते नादः सदाशिवो जेयो नादान्तस्तु शिवः स्वयम्‌ १२४ दकारो व्यक्तिमापन्नो हादेषोषाविवारजतः अफारतां गतस्तस्य भेवो क्षरसन्ततिः १२५ कारान्तान्यकारादीन्यक्षराणि षडस्य तु विहृतिः स्याद्‌ विशेषेण रेफस्य तु ल्ट १२६॥ {कारभेदतस्त्वासनेकाराधक्षराणि षट्‌ इत्थं षोडदाधोत्पन्नाः स्वराख्याः शक्तिबीजतः १२७ ऋन्ऋलद्धवियुक्तास्ते द्वादेत्यपरे जगुः हस्वस्वरा निन्दुयुताः पुमांसो शरकंरूपिणः १२८ दीर्षस्वरा विसर्गान्ताः जीरिङ्गाः सोमरूपिणः ऋच्दत्टृचनुष्कं त्र सोम्यामेयं नपुंसख्म्‌ १२९ हकारः शब्दगुणवानाकाशमसृजत्‌ पुरः व्योज्ञः स्पशैगुणो वयुः स्पर्ाख्याः कादयोऽमवन्‌ १३० पञ्चपश्चाक्षरास्ते तु पश्चवगौस्त्विनात्मकाः | याधक्षरचवुष्कं तु वाय्विक्ष्माम्भसां तनुः १९११॥ सपर्चो खूपं तथा गन्धो रसास्यस्तदूगुणाः कमात्‌ शेषास्तु व्यापकाः शाद्याः साभ्रीषोमाः स्वरसः ११३२ इत्थं पश्चाशदुत्पन्ना वणः राक्तिपरमेदतः। कादयः पञ्चर्विंशाणो यादयः शादयस्तभा १३३ स्थानपयत्नमेदेन जायन्ते खल्वकारतः भकारादिस्वरेयुक्तदकां योगान्मिथोऽपि १३४ शाब्दप्रपम्बः सर्वोऽपि विचित्र जायते स्फुटम्‌ इयं हि मातुका स्याता पम्चाशद्रणसंहतिः १३५॥

7 व्ह > 211८ 23८

|= ॥# 5 0.2 ~~. /%, ८2. 242

१८

ईंशानशिवगुरदेवपदतो [कियापार अम्यास्तु विकरृतिर्विश्वं शब्दजातमिति स्फुटम्‌ सयं वाग्देवता ध्वाणेमूिर्षि्या रिवाभिका १३१ सामन्यपादे पागेव सविशेषं प्रदर्दिता

तस्वमातृकाधिकारः

बिन्दोनादात्मकात्‌ तस्माच्छिविच्छातः प्रवर्तिताः ` ११७ कल[: पञ्च निवृत्या्या यायु विश्वं प्रतिष्ठितम्‌ क्षकारः कषितितस्वं निवृत्तो भ्याप्य संस्थितम्‌ १३८॥ तथाहायाष्टकारान्ताल्रयोर्विंशतिरक्षराः परकृत्य ५तिष्ठायां स्यात्‌ ककायां प्रतिष्ठितम्‌ १६९ जादिधान्ताः सप्त वणाः पुंसो मायान्तमेब स्॒ठतत््वानि विधाख्यकलायां संस्थितानि वै १४० गखकास्तु त्रयो वर्णाः शुद्धवियश्वरा अपि स्यात्‌ सदाशिवततत्वं यान्त्याख्यायां प्रतिष्ठितम्‌ १४१ अकफराय्यास्वकायन्ता विरामं षौडश्च स्वराः दाक्तितत्वं शिवश्वापि शान्त्यतीतकरोपगाः १४२ इ्युक्ता वणेतत््वानां कलव्यािः समासतः| तत््थानां मिथो व्यािरदेवतानां कथ्यते १४६ रक्तः रिवादिमूम्यन्त. व्याप्य विश्वमवस्थिता | सदािवेश्वरौ चापि बिन्द्वादिक्षान्तगोचरौ १४४ सदाशिवादिभूम्यन्तं भिधातस्य व्य्यास्थितम्‌ मायाकालादिष््व्यन्तं कलातच्वं तु सवेगम्‌ १४५ अतः परं स्यात्‌ तत्वानां यभाक्रममवस्थितिः माय दिकष्मान्तकं रुदर विष्णुभोयाधरावषिः १४६ ब्रह्मा पुमादिभूम्यन्तं भ्याप्य तत्त्वेष्ववस्थितः | विचेश्वरास्वनन्ताधा विद्यातखं व्यवश्थिताः १४७

दर्तुनिर्देलाधिकारः) सरार्धेप्रथमः पटकः १९ वितश्वरसरस्वत्यो स्यातां तत्ते सदाशिवे न्धादयोऽपि विधाया प्रकृतौ चण्डिका स्थिताः १४८ रक्ष्मीरीश्वरतत्त्वस्था जुद्धो चान्यास्तु शक्तयः शब्दतत्वे सोमार्क यजमानोऽपि पूरुषे १४९ स्वस्य कारणसंस्थानि मूताक्षाणि भवन्ति हि। देवयेन्यष्टकं ` चापि पुयैष्टकगतं स्मृतम्‌ १५० जरायुजाण्डजस्वेदजे द्विजान्यसिखान्यपि प्थ्वीतक्त्वगतान्येव रिवराक्तिकशाबरात्‌ १५१ इत्थं सक्षपतस्तश्वग्या्षिरत्र प्रदर्दिता एवैव परतो जेया विस्तरेणाध्वनिणेये १५२ षटूत्रिशदेव तत्तानीयेवं केन नियम्यते तस्य भावः स्मृतस्तखं तद्‌ घटादौ दश्यते १५२ कथ्िदेवं यदि ब्रूयात्‌ तत्र तत्त्वं निरुच्यते तच्छब्दः प्रहतार्थे स्यात्‌ त्वम्पदं तस्य भावगम्‌ १५४ सन्ततं यत्‌ ततं तत्वं स्थितमाप्रख्यादपि यथा तत्वसिद्धौ - “ततत्वात्‌ सन्ततत्वाच्च तत्वानीति ततो विदुः तत्वं देशतो व्याधिः सन्ततत्वं कारतः इति अपि च) ` ८८ लक्षादि व्योम व्यापि तस्वमाप्रख्यात्‌ ध्थितम्‌ अन्यथा स्तम्भकुम्भाधमपि . तं प्रसज्यते "' इति तत्त्वप्रकाश्े - “जआप्रख्यं यत्‌ तिष्ठति सर्वेषां भोगदा भुवनानाम्‌ तत्‌ तत्त्वनामधेयं शरीरघटादकं तत्वम्‌ ॥'१ इति। धटूतिंशदित्थं तत्वानि सेयानि प्रविभागतः १५५ तच्छन्चानं हि तज्ड्धानमतक्त्वज्ञानमन्यथा | धटत्रि्चदेव तत्त्वानि विश्वसिद्धेयेथाथेतः १५६

१, पि" क, षाठः.

2 दंशानशिवगुर्देवपदतौ |

तत््वान्तरस्य अभावात्‌ परत्वानपेक्षया यावता प्रङृतं कारये कारणेन प्रसिध्यति १५५ नास्त्यत्र कारणं चान्यत्‌ तत्राङं तावतैव हि कुलारचक्रदण्डाम्भोगृषििण्डाथं घटोदये १५८ कारणं चाप्यपेयं नान्यदस्ति यथा तथा तस्मादिदमिह परोक्तं साध्यमेव विपश्िताम्‌ १५९ ताखिकोऽष्वायमेवं स्याद्‌ विक्ञेयः परतोऽपि यः। इत्यये वस्तुनिरदैशस्तन्त्रेऽस्मिन्‌ प्रतिपादितः १६० क्रियादीक्षाप्रतिष्ठदेः साफल्यार्थप्रसिद्धये |

मुख्ये भ्रेयति भोगमेोक्षफरुदो विश्वस्य कतां सुषीः स्वास्योदीणेपरापरागमपरज्ञानाणुसन्तारणः

योऽनादिर्विमलो विरक्षणतयान्येभ्यः स्वतन्त्रो विभु- स्त्वैवंणेककादिमिः विदुषां वेश्च सिद्धः शिवः १६.११॥

इति भीमदीक्चानश्चिवगुददेबषद्धतो सिद्धान्तसारे उपरिभागे क्रियापदे वस्तुनिरदेदाष्यः

प्रथमः प१रलः।

अथ द्वितीयः षटरः प्रणम्य मक्त्या प्रथमं गणेश्वरं प्रपञ्चसूतिं गिरं शिवां शिवम्‌ | सपाश्चविशेषकषिवत्वबोषिनीं परोस्तु दीक्षां प्रवदाम्यभथोत्तरम्‌ जत्र मतङ्गे-- ““पद्युः पाश्चयिता धाश्चक्लयमेतद्‌ व्यवस्थितम्‌ | साध्यसाधकभावोक्त्या यथा तत्‌ भरकट भवेत्‌ इति। एष॒ देहे नियतस्तु देहभृच्छरीरमिनो दारीरलक्षणः जीव त्मा पञशुरिद्युदीयेते स्ृतश्च संसारितया पुमानणुः २॥ पद्यः पाशाः पतिः शक्तिर्विचारश्ेति पञ्चषा पदाथाः स्युः किया चया ष्ठी हैवागमोदिता

१, क" ख. पाड,

पकषपदिवारादिकारः] उतरा दवितीयः पटः २१

पद्यः प्रागीश्वरो विचायोनिधकितिरिहान्तिमा इति परास्य “इतीह षट्पदार्थानां एथग्‌ याथाथ्व॑निणेयः विदित्वा समयी सम्यग्‌ भोगं मोक्षं विन्दति पञ्युनोममात्रेण श्षरीरी परिभाव्यते शरीरेऽस्मिन्‌ तो आत्मा शरीराद्‌ व्यतिरिच्यते इति मतङ्गे तथाहि - | बोद्धा क्षणध्वेसिनमाहुरेनं विज्ञानसन्तानमयं युक्तया तं प्रत्यगात्मानमुशचन्ति नित्यं भयय्यन्तिदन्तिप्रवरास्तथैकम्‌ भाश्चाम्बरा देहमितं स्वतन्त्रं तं गविचावोकपिशाचसङ्खाः प्राहुस्तथा मूतनिकायमात्रवेहेन्दरियात्मानमिदेकमामात्‌ साल्याः सङ्खयापरं त्वेनं प्राहुः परकृतिवादिनः बद्धावस्थमकतारं सुक्तावस्थागतं विदम्‌ जेमिनीयमतैज्ञानी कतीनेकास्मतां गतः

युक्तो पाषाणकरपो वा धर्मजञानेकसाधनात्‌

नेयायिकादिभिर्भिनो बुद्धिदुःखघुखान्वितः

इ्च्छदवेषभयत्नेश्च षमीधर्मयुतोऽपि

संस्कारवान्‌ नवगुणो श्ात्मा प्रतितनु स्मृतः

` शब्दाथयोरमेदेन ब्रूयुः शब्दारमनित्यताम्‌

बद्धं युक्तं तज्ज्ञानाद्‌ येऽमी व्याकरणास्पदाः

एवं मिथो विरोधेन शाता तीर्थैः एयर्‌ स्यृतः

पशुः पाशितः पादैः पतिः पाशयिता शिवः ९१ पदुस्त्वमूतेः खट नित्यनिगुणः निष्कियो क्ञपयुदेहगोचरः। मकादङुद्धोऽपरि भोक्तृतां गतः स्वक्मणामीश्वरमायया वृतः॥ १०॥ स्वयं तु किश्चिज्छतयाथ रागतः रञ्जितः सत्वरजस्तमोगुणैः तथापि बुद्धधादिभिरेव बुध्यते बिचिन्तको मोगविधानतृष्णया ११॥

|) इ्ानरिषगुद्देवपडलौ (किथावादः तथाच डिरणे - | “'पर्यनित्योऽप्यमूर्तोऽज्ो निष्कियो निगणः प्रभुः व्यापी मायोदरान्तःस्थो भीगोपायविचिन्तकः ॥! इति वरुणोऽप्याद -- “ङ्गि्चिज्जो मलिनो मिन; कतां मोक्ता स्वकर्मणाम्‌ शरीरान्यो विभुर्नित्यः संस्कायेः सेश्वरः पद्यः ॥'* इति स्वायम्भुवे -- “अचेतनो विमुनित्यो गुणहीनोऽक्रियोऽममुः व्याघाती भोगदयक्तश्च शोष्यो बोध्योऽकठः प्रमु; ॥" इति पराल्ये च- “दहाढ्यो नश्वरो व्यापी विभिन्नः समको जडः। स्वकमंफल (युक्ता ? भोक्ता) किञ्चिज्बः सेश्वरः प्रसुः ॥'१ इति। किं बहुना - यदा नियत्या विनियम्यतेऽवश्चः पश्यः समे कमैणि कारुयोगतः शिवेच्छया शक्तिनिपातशोषितस्ततो विमुच्येत यभाहंदीक्षया १२॥ भ्र 1 ५समे कमणि सञ्जाते काशान्तरवश्चात्‌ ततः | तीत्रराक्तिनिप।तेन"' इत्यादिना किरणेऽभिदितत्वाद्‌ दीक्षितस्य पाशभुक्तिः सिद्धत्यतः स्त्वदीक्षितो बद्ध एव 'अभात्मा मलिनो बद्धः पुनयुक्तश्च दीक्षया" | इति स्वायम्भुवे जत्र - बद्धः परेः पशुदही सोऽसम्यग्वानहेठुतः १३ गबादिवद्‌ भोक्तृतया यद्‌ यदित्थं तथैव तत्‌ पशुविचाराधिकारः।

शंविचाराधिकारः] उत्तरां द्वितीयः पटकः ९१ तथैव पाश्चाजजिविषधास्तु देहिनां मठे मायाप्यथ कमैसश्चितम्‌ तदाणवं नाम मं सहोद्धवं यदेव मायेयकक मेणाइयम्‌

पाश्चा अपि श्रयो जेया मठं माया कम | ?' इति वरुणः | , "पराकचस्तु मङकमैमययप्तिषां पञचूलां त्रिविधा ।' इति रामकण्डे स्वायम्भुवे - “'अथानादिमलं पुंसां पञ्चत्वं परिकीर्तितम्‌ वुषकम्बुकवज्डेयं मायापापाङ्कुरस्य तत्‌ मायातत्त्व जगद्धीजमविनाश्यं शिवात्मकम्‌ कर्मे तद्‌ द्विविधं मोग्यम्‌ "” इति च। (भअनात्मभूतेऽत्र करठेबरे. पशोयदास्मबुद्धिमेभ ता वस्तुषु असत्मु सहुद्धिरितीह तत्‌ त्रयं मराल्यमज्ानामिदं परिस्फुटम्‌ सजो हि मलो माया कायैमागामिको मलः” इति किरणे तथाच मतङ्गे - ५मोहो नाम मलः पुंसां स्टजोऽनाविमान्‌ मतः। यो हि षण्णां दादीनां प्रधानत्वाद्‌ द्विजोत्तम! इति “मं चाञ्चद्धिर्ानमि'ति वरुणः “मोहो मदश्च मात्सर्यं रागद्ेषी तृष्णया लोमश्च सघ्तषा्गानमरुं यत्‌ सहजं पशोः इति शदत्कालो्रे ` “भाये्युक्ता कलाचात्र क्षिव्यन्ता तत््वसंहतिः यस्यां विश्वमपञ्चोऽयं सहामः श्यातिगोचरः कलादिकं तु तत्कार्य सूष्मं स्थूं घरान्तकम्‌ स्वकमेतः हारीरेऽस्मिन्‌ सम्बद्धमनुमीयते सवायै यतो माति मायातच्वमतः स्पृतम्‌ ॥'' इति परारूये

९४ दानकषिवगुरदेवपदलो [किवः “करा पूर्व नियतिश्च विया रागः पुमांश्च प्रहतिश्च इद्धिः | जहस्कतिमानसमिन्दरियाणि द्रौव तन्मात्रकपञ्चकं व्योमानिराग्न्यम्बुषरान्तमेमिस्ततत्ेः प्रसिध्येत्‌ तनुरत्र भोक्तुः संसारिणः कमैवशाद्धि सैषा मयिन्द्रजाठप्रतिमा विमाति अचेतने चेतनवद्‌ विचित्रं सर्वत्रगं नित्यमतीव सूक्ष्मम्‌ यतस्ततः स्थूलमपीह मायातच्च शक्यं गदित यथावत्‌ कमोपि स्याद्‌ द्विविधं छृतं प्राक्‌ पुण्यात्मकं चाप्यथ पाषकं ते त्रिभेदे खट मानसं प्राग्‌ बाभ्जं श्चारीरमिति कमेण तरैधानि कर्माणि पुनक्ञिषा स्युः प्ागाजितानीहः समृतानि आगामिकानीति तानि येषां दन्द्रात्मका नीह. फलानि भोक्तुः अणोरशुदधस्य श्रीरिणोऽस्य मरं हि शस्य तु काक्मिव सहेव जातं शिवशक्तिपाताद्‌ रसेन्द्रवेधादिव यात्यमावम्‌ शिव। नुग्रहयोगात्‌ तु शाक्तेपातादनन्तरम्‌ + परवर्तितायां दीक्षायां पञ्ुत्वदेष मुख्यते दिवेच्छया परानन्ता शैवी ेवाथेदायिक्ा सा शक्तिरापतत्या्या पुंसो जन्मन्यपन्िमे तज्निपातात्‌ क्षरत्यक्य मरं संसारकारणम्‌ ।' इति स्वायम्भुवे तस्य चिह्नि भक्तिश्च विरागो भवसागरे सम्यग्‌ ज्ञानं रिवत्वस्य व्यक्तिश्चेति भवन्ति हि १४॥ तस्माज्जानं भक्तिश्च वैराग्यमिति चात्मनः दीक्षिवस्य बिदानि पशोस्त्वेतानि नाज्ञसा १५ इति धरणपादाविथाराधिकारः। |

पतिस्तु शद्धः शिव एव नित्यततृतथ सवेब्रगुणः स्वतन्ब्रः। ` अनादिबाभोऽयमदठक्चकिः सोऽनन्तश्चाक्तिर्मिखिजध्वपाढः.॥ ११॥

किनिचाराथिकारः] त्तरार्धे दवितीयः पटकः १५ भत्र रामकण्डः--““पतिस्तु भगवान्छिवसदगथिवदितस्मेदेन भुवनपश्चकभे- ढेन बं व््यमाणः परमेश्वरः" इति भतीत्य तत्वानि विराजमानो व्योमालिलं व्याप्य यतो रूयः भ्योमप्रकाशो मगवानमेयो धछनादिमध्वान्तमदेश्वरोऽसौ १७ क्रीडन्‌ बिन्दोरवतीये शक्तया स्वयोपगूढः परमप्रभावः सबोध्वकार्यं निखिढं तियृश्चुः खशचक्तिजालावरणो बमूव १८ `स मन्त्रनाथोऽप्युपचारयोगात्‌ स्वमन्त्रपश्चात्मतनुं व्यधत्त | -लनन्तसुमादिमिरष्टसंस्यैः सम ठु विभरधवरशक्तेभरैः १९॥ -ईं्ायभूषी पुरुषाख्यवक्रामपोरहद्‌ गुद्यकवामदेवाम्‌ -सधाख्यमूपिं त्वथ हारिणी तथा जनित्री निरोधयित्रीम्‌ जत्र मत्रे - | ““तनुैस्योपचारेण पश्चमन्त्रमयी शिवा ईंछानमू पुवक्रो शयोरहदयः प्रमुः उच्यते वामगुद्योकत्यां सथोमूर्तिस्तथासने हारिणी जननी चेव रोधयित्री शक्तयः ॥""

भनन्तोऽनन्तवीयात्मा सूरमशत्यादिनागि दिथेश्वराः भरसिद्धाः। समासदिवेविषः पतिः सदाशिवरूपी वा निर्दिष्टः | | एतिदिच्ाराधिकारः

शछित्रास्य . शक्तिः परमाथेसुप्रमा चितिः स्वतन्त्रालिलसिद्धिदेतुः प्रभेव .दीपात्‌ तु शिवादमिन्ना जगद्भवोन्मीरननबोधदक्षा २१ वाच मतङ्गे ~~ ““प्युः छक्ति: परा पूषष्मा जगदुन्मीरिनक्षमा तया परभुः प्रबुद्धात्मा स्वतन्त्रश्च सदाशिवः परनोध्यते महातेजा ज्ञानराकितङतास्सदः ॥'!

तच््वेन सा बेश्वरसंकषितिन युक्ता चतुभिरमुपरनैः सममा इचच्छाञ्रियाश्षानमयी ज्िभेदा भिन्ना पुनः पोडशधा श्रितः

्रिथादय" ख, पाठ

२६ हशानरिवगुरुदेवपञतौ. तथाच मतङ्गे- ““तत्सामथ्यीदनन्तस्य तत्तेजः पारभश्वरम्‌ भेदेः षोड चधा भिननमिच्छाञ्जानकरियात्यकम्‌. ॥" इति। संक्षोमणी स्याज्जननी ततश्च स्यात्‌ कोषभित्री -च तयेव गोप्ती नेत्री योक्रीत्युदिता परस्तात्‌ त्राणाहया वामनियामिक्षा बं सौदरीत्यतः शाविकया ततोऽपि भद्धा परस्तादथ भासनी . स्याद्‌ ज्वालिन्यथाहादनिकेति गीता स्तम्मिन्यपि स्याद्‌ विष्ठिरा चक्तिः॥ कमादमी षोडश शक्तिभेदाः भोक्ताः शिवो यामिर्दीणच्चक्िः निष्कलः सन्‌ सकलोपचारात्‌ ऋीडत्यजः कथृतया स्म. ेकैः "प्रबोध्यते महातेजा श्गानक्शक्तिङृतास्पदः ` स्थानभेदेन कतैत्वं यस्मात्‌ तस्यादित सदा ॥'› इति पारमेश्वरे | प्युः करीरं सुवनक्रियां मोमाश्च शिष्यन्ति ययेऽ स्थितास्तु तत््वाघ्वनि श्ष्यखास्तया स्वनामानुगुणकिखक्छः तथाच रामकण्ठः -- “शक्तिपदार्थ ऽतश्वरतस्मेन चहयमाणुवयचच्तुशटययुख- श्वतु्थऽभिधीयते तदधिष्ठानं चिना पुंसां डानायुखादनौद्‌ इति मतङ्गे - 'स्वभावस्याप्युत कीडा क्षोभ इति स्थतः | क्षोभेणातिजवात्‌ कतुः श्चरीरमभमवत्‌ पुरा येनावतीय सम्भोगांस्तत्वादीश्वरसङ्कितात्‌ व्यापारस्थितयेऽनन्तः कृतवान्‌ भुवनं महद्‌ एवं घोभयिता देवः क्षोम्य(अ पशवः स्पृताः

ह्येतस्मात्‌ 9 | ५“कोमण्या क्षोमयह्ोकाञ्‌ जनन्या मोगसुषटित्‌ रोधयिभ्या निरुष्याणुन्‌ स्वे स्वे कर्मफ न्यसत्‌

` गोष्ठ्या जगद्‌ गोपयति नेच्या विश्च नयत्यती रुक्‌ पाञ्चनिचयी मोक्र्येयं द्रावयितुं क्षमा ॥१ ` इति मतङ्गे

१० ननम" क. पाडः

िवारयदात्ा धिकारः) | इसराचं दिसौयः पटकः 9 पनां दुःलसत्तानं विषृज्य एाविकाहया २७ भोगतः छावयति अद्धयर्थैश्च योजयेत्‌ स्वमावाभावभविश्च भाविन्या भावयत्यगून्‌ २८ संहत्य विश्च ज्वाङिन्या ज्वार्यत्यपि संहतौ | हादिन्या इादयेद्‌ भोगेमेक्षिण शिधा्यात्‌ २९॥ स्तम्मिन्या स्थापयेद्‌ विश्वं स्वाज्ञायां महेश्वरः नानायोनिसदलञेषु जनिमद्‌ विकिरत्यणून्‌ ३० -विकिरण्या अरस्थाप्नुत्रसस्ु बहुधा शिवः। बते ब-- ` भविकिरिण्या यथोपाचस्वाङ्गावयवगे चरे | -ध्यक्ती$रोति जगतः शराराणि सदस्तथा ॥" ईति.। शत्यं शिवः षोडशश्चक्तिभेैतद्वेदजामिथेदनन्तशक्तिः -विधासममस्वविमूतिजलिविशव विदिता घु नत्यजलनूं ३१ तिकः. कोञोऽधकोटिश्च नियेगेनाधिरोपिताः बिधातत्वविधो शक्तथस्तासमिव विभूतयः ६२ भभ्युद्रताः कतुरमोषवीयोः परविस्तृतास्ताश्च जगत्मपम्े प्रकाशितं याभिर्दारवृचं स्वकं स्वकं कारणकायंभावात्‌॥ ३३ उन्मीडिताः पाचविमागयुक्सया इतश्च सप पञ्चवः सप्रद्धाः। ` भोगेषु युत्यावसरागतानां त्रिमाजितं कमफल यथावत्‌ ३४॥ भभोः स्थिताप्त्वातमवशे महत्यत्ताः ्चक्तयोऽरेप्रजगत्प्रदीपाः ॥६५॥ श्ति। . नात शक्तिविचाराधिकारः

बिचारशब्देन तु पूरुषस्य कमोनुसाराद्‌ भुवनाध्वनश्च ., सषाषारणेनापि धृष्िपूर्वं जगत्वसाधारणतोऽपि भीतः ३६ -१, ज्ञम्‌, मतङ्गे -तिल्ञः" ल. पाठः, -१. "लम्‌, मतके -विकः, ल. पाठः. र. (लुः क. पाठः. २. मन्दः रम

देशान रिबरुख्देषपद्धतौ षडविरातिर्यो सुवनाध्वभेदो विधासविधेश्वरतत्त्वयुष्कः तस्यापि पश्वादिपुरोदितानां मीमांसनं चात्र बिचारमाहुः १६५ विखारपदाथोधिकारः।

्रियेति स्यादिह कृत्यचक्रं दीक्षा्दैसरंकारविशेषयुक्स्वा

सनित्यनेमिततिककाम्यकर्म चर्याहयं -तथुगठं. पदाथः १६८

षष्ठः प्रसिद्धः किरणादिकेषु शैवेष्वथेषां तु पदाथकानार्‌

वयुत्पादकं यद्‌ भवतीह तन्त्रं तत्रीति षातोरिह धारणाभोर॥ ‰% कियाचयोपदा्थांधिकारः।

दीक्षया शिवत्वन्यापिभ्यावर्णनप्रसङ्गाख्च पटलं भथमश्वीके प्रवकः म्यथोत्तरमिप्युक्तत्वाच्च प्रतिष्ठादिकं क्रियाचकमपि करियाचयापदर्गिश््वक्ने, वोपरि्टात्‌ प्रददयते निगदितमिति शैवतन्त्रवीजं विह पञ्युपाक्चपतीश्वरीविषरिः। फरुति यदिह चापि सच्कियोपतं युरतरषण्डमिवेषटकामदरोम्‌ # ४५ प्र इति ध्रौमरीशानशिवगुखदेवपद्धतौ सिदवान्तसोर उ१रिमामे क्रियापदे वटूपदा्थविचारी नाम द्वितीयः पररः अथ तर्तीयः पटलः अथोच्यते नैत्यकमत्र कमं सामान्यतः सिद्धिकरं यथावत्‌ समस्तवणोश्रमलिङ्गमाजामावदयकं यत्‌ करणीयमेकम्‌ : # भमावतीष्वेव हि तारकाय कारं तु सू दियदशेनाव्‌ भाद्‌ 1 वदन्ति सन्ध्यां मुनयः प्रभातां तस्यां विनिद्रः छयनं नहा. # स्मरन्‌ हदम्भोरुहकोटरस्थं चैवं प्रं ज्योतिरथातमसंखम्‌ | भरजत्‌ समुत्थाय दिशं विदुद्धमम्मः परभूतं सुकमं यस्वाच्‌.॥ ६; विवृतो मागैजखाश्चयदिदछन्ने ठृणेर्भूमिते निर्वात 9 उदङ्मुखो याम्ययुखे।ऽदि रात्री त्यक्ता मठं चाब गृदीतदिच्ेः ¢ 8

` १, श्ना इ.

श्वायाचमेनाधिकारः) क्तराधं तृतीयः परख: ९4 क्णावसक्तयज्ञोपवीतोऽवगुण्ठितशिरस्क इति यावत्‌ जलाश्चयं भाप्य मृदं विश्॒द्धामादाय चाष्टाहकलखातरुब्ाम्‌ निधाय तां दक्षिणतो धृताभिरद्विस्तु शोचं विधिवत्‌ परकुयोवत्‌ ५॥ एकेव लिङ्गे करयोस्तु तिन्स्तथ। गुदे पश्च मृदः प्रदेयाः वामे करे द्वादश्च तत्परसङ्ख्याः षाण्योरयं श्ोचविधिर्दि मुख्यः॥ उत्थाय वासः परिधाय सम्यगाजानुसन्धेश्चरणौ करौ परक्षास्य मृरस्नासरिकेर्विशद्धषे्रं गण्डूषजरैर्विश्ध्य एक्षाजजम्बू ककु माश्चकणमादरकाशोकर्वडजाचम्‌ वैकडतोदुम्बरचम्पङ़ वा शस्तं बुमुश्षोः खड दन्तकाष्ठम्‌ छ्वैरङ्गरुद्धादशाभिर्मितं तत्‌ कनिष्ठिकानाहसमं सदल्कम्‌ 1 ूर्वामुखोऽधयादुपविदय मोनी प्रदक्षिणं वामरदादधः प्राक्‌ ९॥ मोक्षार्थिनां षःण्टकिनस्तु वृक्षास्तद्वाच्छिरीषारजुननक्तमालाः शस्तं ध्पामागे इतीह तेषामष्टाङकूलं दन्तविशोधनाय ॥१० सनिम्बधात्रीषवतेटधशिद्युदानीरकैरण्डतृणैः कुरैवी स्थितः प्रजल्पन्‌ शयितोऽथवाधात्‌ तैखावकषिक्तोऽपि दन्तकाष्ठम्‌ नोपोषितः पारणपूर्वकारं जन्मभे परवेणि नापिते नाप्यष्टमीशाद्धदिनेषु दन्तान्‌ भषावयेदङ्कर्मिनेसवौ १२ भत्र कारोसरे - "प्रतिपत्पवेषष्ठीषु नवम्यामपि बा गुह | दन्तानां काषटसयोगे महान्‌ दोषोऽमिधीयते शद्भतु जिहवामपि माजेयित्वा तदृन्तकष्ठादि विष्य दे | गण्डूषकद्वादशकेन पश्चादाचम्य तु स्लानमुपक्रमेत १३॥ परिस्यु गङ्गादिषु सुखूयमुख्यं तीयषु चान्यादु नदष मुख्यम्‌ सरस्तराकादिषु मध्यमं स्यात्‌ सानं तु कू)ेषु गदे तीचम्‌॥ १४॥ ज्ञायात्‌ तु कूपारिषु श्ुद्धपत्रैः जर्तिद्धिजरेव समाहृताद्धिः | क्ञायात्‌ तु नोष्णाम्मति क्मेयोग्यं नैतद्‌ यतो रोगिषु सम्मतं तत्‌ मुवमष्टाहृलां खात्वा त्यक्त्वाधो मृदमञ्ञतः खाता मृदं समादाय तत्‌ खातं परिपू १६॥ शिरसा पयसस्तीरि धोते संस्थाप्य तां पुनः| शिखया शोधयित्वा तु वमंणा विभजेद्‌ त्रिष १५॥

( ह,

किप्त्यैकमागमानमेः प्रक्षाल्याचम्य वाम्यतः। द्वितीयेनास युक्तेन दीपेनाङ्गानि लेपयेत्‌ १८॥ प्राणानायम्य सिरे निमज्ज्याश्ञमनुस्मरन्‌ कालानखप्रतीकाश्चं॑तथोपतरटमभ्मसि १९.॥ उपविश्य समाचान्तः कत्वाजाद्‌ दिगिबन्धनम्‌ 1 रिष्टं तु पूवमुद्धागमादायानामि वारिणि २० यित्वा बामकरस्थं तत्‌ त्रिधा तु विमजेत्‌ पुनः दक्षिण भागमस्ेण प्राकर स्वमूञेन तृत्तरम्‌ २१ अङ्गमन्तरैः समालभ्य गृहीतवाखेण दक्षिणम्‌ हुम्फडन्तन रक्षाये वदादिश्चु किपिव्‌ सुधीः २२ मूलाटब्धेनं पूर्वेण जके दक्षिणपाणिना निक्षिप्य आमयेद्‌ वारि रिवतीथमनुस्मरम्‌ २३ शङ्गारुन्धाकैदीपेन शिष्टभागेन विग्रहम्‌ सर्वमाछिप्य तत्तीय॑ स्वनान्नावाह्य पूजयेत्‌ २४ गन्धपुप्पेयथाखामं मनसा वा समाहितः ।. मुख्यन्यन्धितीर्थेषु नान्यतीर्थानि कीतेयेत्‌ २५ कीपनान्निष्फर तत्‌ स्यात्‌ कुध्येचातो कीरैयेव्‌ केवजाम्भस्सु गङ्गादितीथांनां कीतेनं स्मृतम्‌ .२६॥ पत्तत्फलप्रदं तस्मात्‌ तत्तरी्थानि कीतयेत्‌ ततः प्राणान्‌ समायम्य तरिर्निमज्ज्य समाहितः २७ निम्न एव साङ्गं स्वमूल शक्त्या जपेद्धृदा एकाञ्चीतिपद्‌ं मन्त्रं जपेच्छक्तोऽघम्षणे २८ द्विजशवेद्‌ वैदिकं सूक्तमाघमषोणिकं जपेत्‌^। हिरप्यश्रङ्ग मित्यादि यथोक्तं पूवैषद्धतौ २९॥ यथा जले कबणस्य सश्चयः प्रयाति सो विर्यं महानपि तथा महानप्यधमषणऽदसां चयो विनाशं ्रजतीति निशितम्‌ ३० ततः सितो वारिणि वामदक्षिणो करो शशाङाकंशिवद्भयात्मकौ विभाज्य मूञेन कुम्भघुद्रया शिरस्यथाज्गैरपि चामिषेचयेत्‌ ६१

लानामभाविकारः] उत्तरार्धं तुतीथः पटलः ३१ त्तोऽम्भस्तरटमागत्य कोषीनं मेखलामपि परिवत्यांयवा शष्के वाससी परिधापयेत्‌ ३२

यबा ब्श्चम्युः---

“'द्वितीयं हस्तविसतीर्णं कौपीनं ब्रह्मचारिणाम्‌ भ्रयोदश्चाक्षषड्ोचं सत्सूत्रगुणमे खम्‌

ब्रह्मचारिग्रहणभरुपरक्षणं यतीनां रिङ्किनामपीत्यथंः |

ज्ञातो नाङ्गानि निभृज्यात्‌ पाणिना वारद्रवाससा तथा नेक्षेत पाषण्डिपातकिश्वान्त्यजाद्चुचीन्‌ ३३ प्रमादाद्‌ यदि वीक्षेत पुनः ज्ञात्वा विध्यति ! चिताचण्डाटयुपश्चचितिकाष्ठादिरासभान्‌ ३४ वराहकुक्कुटोदक्यासृगारोदकवायसान्‌ सूतकीशावकाशोचिमहापातकिनोऽग्रु्रीन्‌ ६५ स्पष्टा देवकं चापि सचेलो जलमावित्‌ नैमित्तिकेषु कृत्येषु अ्रहणेन्दुक्षयादिषु ६१ अयनद्भयतीर्थादो सचेलः ज्ञातुमर्हति सन्ध्यासु वपने शङ्कविष्मूतरोचछिष्टकुष्िनाम्‌ २७ सम्पर्के वमने चम्पः स्पदीने चाप्यपश्ुणि वृषरप्रतिरोमानां माजीरस्पश्चनेऽपि ३८ दमश्रुकमेणि चोत्तीयं नदी वारुणमाचरत्‌ दानादौ स्नानजप्यादौ तर्पणे हवनेऽपि वा १९ स्त्र सपवित्रः स्यादन्यथा स्यात्‌ तदासुरम्‌ यद्धा मुक्तश्िखा नमः प्रलपन्‌ वावगुण्टितः ४० करोति इत्यं दैवादि सर्व विद्यात्‌ तदासुरम्‌ अथनुदित आदित्ये सन्ध्यावन्दनमाचरेत्‌ ४१ तत्र पूर्व तु मृत्तोयैः क्षारिताङ्पनिकरद्वयः द्विराजामेद्‌ यथाकल्पं स्वागमस्मृतिचेदनात्‌ ४२

४६ ई्ानकिवगुख्देवपदतौ पविवाचादः तथा - भहुर्यप्रे देवमङ्कष्टमूठे जाह तीर्यं पर्वसन्धिष्वथार्षम्‌ पराजापत्यं स्यात्‌ कनिष्ठामधोऽथ विचयं तजौमूल्देश्च द्विजानाम्‌ ५०१ हस्त तृक्तं दक्षिणे त्ते स्याद्रभरेयाख्यं तीथमन्यश्र सौम्यम्‌ \ देवं चान्यत्‌ कमे कुयात्‌ स्वतीथीदाचमिततु बह्मतीर्थेन तोयैः 9४ ज्येष्ठ म्रेऽभिस्तजेनीमूर्भिं वायुर्मध्याग्रेऽरकोऽनामिकामे सुरेन््रः। प्राजापत्यः स्यात्‌ कानिष्ठेति देवर ह्यः स्युदैक्षिणे विप्रपाणौ.॥ ४५ भत्र विपरशब्दग्रहणमुपलक्षणं दैीक्षतानां ्िजातीनामित्य्थः भ्ाग्ब्रो वोदङ्मुखः सोपवीतो बदु चूडां जानुमभ्यस्थबाहुः तोयापेक्षी सूपविष्टोऽथ मौनी स्यादाप्रहर्तकषीराचमिष्यन्‌ ४१ भटुष्टरसगन्धायैरकी टोफनबुहूदैः शनुप्णेरम्बुभिः शुदधैराचामेदभिवीक्षिति, ४७ भातमविद्याशिरेस्तच्तैरीश्वरायनमोन्तकैः प्रणवाः एथग्युक्तं त्रिः पिबेदम्बु वीक्षितम्‌ ४८ हस्तं गोकणंवत्‌ कृत्वा यवमभ्ममितं जलम्‌ पिनिदश्चब्दवद्‌ ब्रह्मतीर्थेन त्रिथथोदितम्‌ ४९ ओष्ठावन्ञेण सम्मृज्य खानि सवौत्मना स्पृशेत्‌ कारोत्तरटीकायां - ५६त्कण्ठास्यगताः पुनन्ति विभिनैवापो द्विजातीन्‌ कमात्‌ त्रिः पीता बृषटस्ियावपि तथा कुण्डानुरोमादिकान्‌ भाचम्य त्रिरपल्िवेदपएरुषाः प्रीणन्ति निर्मा यद्‌ द्विः साथेषडङ्गयन्ञपुरुषाः प्रीताः स्युरघप्यममयः॥ प्रणालक्मनामिका नयनयोः स्पशत्‌ तथाहृ्ठयुश साहृष्ठा स्वथ तजेनी सगमिता ्राणद्धये मारुतान्‌ छङ्कष्टेन कनिष्ठिका श्रवणयेराशां नाभे्व॑सू नात्मानं तु हृपोसयोर्देवग्ीन्‌ मूर्ध; समस्ताङ्कडैः इत्ये सन्यग्‌ द्विः समाचम्य शु्भेदुच्छिष्टे वा क्षाछने पादयोश्च , कवयामोक्षे वा रिलाबन्धम)के निषटीवे वा जुग्मिकायां श्ुते ५०॥ लानायमनायेकारः। |

सककीकरणाविकारः] उतरार्थ तृतीयः पटकः ३१ इत्थमाचम्य तु ततः सन्ध्यावन्दनमाषरेत्‌ ५१॥ तत्र भराग्बिदिकात्‌ तन्त्रसन्ध्या मन्त्राहया ततः ्षश्रवेदयावपि तथा हन्ये केवरतान्तिकीम्‌ ५२ इंशानपुरषाघोरवामदेवा यथोदिताः सद्यश्च सचतुथौमी(१) नमोन्ताः पञ्च ते पथक्‌ ५३ हवच्छिरश्च शिखा वमे नेत्रमस्जं षट्‌ क्रमात्‌ षडङ्गानि सजातीनि मूर प्रासादसंङ्कितम्‌ ५४ अख पाद्युपताख्यं चेत्येषा स्यान्मन्त्रसंहिता त्र कालोत्तरे